Bác Sĩ Tuyết Lan Trực Tiếp Khảo Sát Vùng Trồng Dược Liệu Đạt Chuẩn GACP – WHO Tại Hà Giang

Trong quá trình khám chữa bệnh bằng Y học cổ truyền, tôi luôn quan niệm rằng một thang thuốc muốn phát huy hiệu quả bền vững thì không chỉ đúng ở phép chữa, chuẩn ở bài thuốc mà quan trọng hơn cả là dược liệu phải thực sự có chất lượng. Và chất lượng đó không thể chỉ đánh giá qua cảm quan hay hồ sơ mà cần được kiểm chứng từ chính nơi dược liệu được sinh ra.

Chính vì vậy, trong chuyến công tác lần này, tôi cùng đội ngũ Trung tâm Thuốc dân tộc đã trực tiếp đến Hà Giang – một trong những vùng dược liệu trọng điểm để khảo sát các vùng trồng đạt chuẩn GACP – WHO và làm việc tại khu bảo tồn dược liệu Hồ Quang Minh thuộc hệ thống Bông Sen Vàng để đưa đến cho bà con cái nhìn chân thật, kiểm chứng chắc chắn về chất lượng nguồn dược liệu đang được sử dụng tại Trung tâm.

Đi đến tận nơi để hiểu đúng và đủ về dược liệu

Trong hơn 40 năm làm nghề, tôi nhận ra rằng có một khoảng cách rất lớn giữa “biết” và “hiểu”. Một vị thuốc có thể quen thuộc trong sách vở, nhưng nếu không nắm rõ điều kiện sinh trưởng, cách thu hái, sơ chế ngoài thực tế thì việc ứng dụng vào điều trị sẽ luôn tồn tại những giới hạn nhất định.

Vì vậy, chuyến đi này, tôi không tiếp cận dược liệu dưới góc độ lý thuyết mà trực tiếp quan sát:

• Điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu nơi cây thuốc phát triển
• Phương thức canh tác của người trồng
• Thời điểm thu hái có phù hợp với chu kỳ dược tính hay không
• Quy trình sơ chế có đảm bảo giữ được hoạt chất tự nhiên

Chỉ khi nhìn thấy toàn bộ quá trình đó, tôi mới có thể đánh giá một cách toàn diện giá trị thực sự của dược liệu.

Qua khảo sát thực tế, có thể thấy Hà Giang hội tụ nhiều yếu tố thuận lợi để phát triển dược liệu theo hướng tự nhiên: Địa hình núi cao, khí hậu biến động, biên độ nhiệt lớn giữa ngày và đêm, cùng với thổ nhưỡng giàu khoáng chất… – Tất cả tạo nên một môi trường mà ở đó, cây thuốc được tích lũy dược tính bền bỉ theo thời gian.

Trong Y học cổ truyền, dược liệu được đánh giá không chỉ dựa trên hình thái, mà còn dựa vào “khí” và “lực”. Những yếu tố này chỉ hình thành khi cây thuốc sinh trưởng trong điều kiện tự nhiên phù hợp, có quá trình thích nghi và tích lũy đủ dài. Thực tế tại Hà Giang cho thấy, nhiều loại dược liệu tại đây đạt được chính những giá trị đó.

Khảo sát thực địa các nhóm dược liệu chủ lực

Trong khuôn khổ chuyến công tác, tôi trực tiếp khảo sát nhiều nhóm dược liệu đang được sử dụng trong các bài thuốc điều trị, bao gồm: Ba Kích, Kim Ngân Hoa, Khôi Tía, Mạch Môn, Hương Phụ, Hoài Sơn…

Với từng vị thuốc, việc đánh giá không dừng lại ở việc nhận diện, mà tập trung vào:

• Độ tuổi sinh trưởng của cây
• Đặc điểm hình thái liên quan đến dược tính
• Điều kiện đất trồng và nguồn nước
• Thời điểm thu hái tối ưu
• Phương pháp sơ chế nhằm bảo toàn hoạt chất

Trong thực tế điều trị, cùng một vị thuốc nhưng khác về chất lượng dược liệu, hiệu quả mang lại có thể chênh lệch rất rõ rệt. Do đó, việc kiểm chứng trực tiếp là điều cần thiết. 

Thăm khu bảo tồn dược liệu – nền tảng cho sự ổn định lâu dài

Một điểm làm việc quan trọng nữa trong chuyến đi là khu bảo tồn dược liệu Hồ Quang Minh. Tại đây, các cây thuốc được bảo tồn và phát triển theo định hướng lâu dài, thay vì khai thác ngắn hạn. Dược liệu được trồng trong hệ sinh thái gần với tự nhiên, có kiểm soát về giống, môi trường và quy trình chăm sóc. 

Điều này giúp đảm bảo:

• Duy trì nguồn gen dược liệu quý
• Ổn định chất lượng qua từng vụ thu hoạch
• Giữ được đặc tính dược học vốn có của cây thuốc

Đây là yếu tố rất quan trọng nếu muốn phát triển Y học cổ truyền theo hướng bền vững.

Tiêu chuẩn GACP – WHO: Kiểm soát chất lượng từ gốc

Đặc biệt, trọng tâm trong chuyến công tác là kiểm chứng việc áp dụng tiêu chuẩn GACP – WHO tại các vùng trồng.

Qua quá trình làm việc và khảo sát, có thể ghi nhận:

• Quy trình trồng, chăm sóc và thu hái được thực hiện theo hướng dẫn cụ thể
• Điều kiện môi trường được kiểm soát
• Các khâu sơ chế, bảo quản đảm bảo yêu cầu kỹ thuật
• Có khả năng truy xuất nguồn gốc rõ ràng

Quan trọng hơn, các tiêu chuẩn này không chỉ tồn tại trên giấy tờ, mà được triển khai trong thực tế một cách tương đối đồng bộ và nghiêm túc. 

Trong nhiều năm qua, tôi cùng Trung tâm Thuốc dân tộc luôn kiên trì theo đuổi mục tiêu chuẩn hóa dược liệu và kiểm soát chặt chẽ nguồn đầu vào.

Đây là yếu tố nền tảng để đảm bảo:

• Tính ổn định của bài thuốc
• Hiệu quả điều trị lâu dài
• Sự an toàn cho người bệnh

Chuyến công tác tại Hà Giang lần này là một phần trong kế hoạch đó. Không chỉ dừng lại ở việc khảo sát mà còn nhằm rà soát, đối chiếu và hoàn thiện quy trình lựa chọn – sử dụng dược liệu trong thực tế điều trị.

Từ góc độ của người làm chuyên môn, tôi cho rằng việc hiểu rõ dược liệu từ “gốc” là điều không thể bỏ qua nếu muốn nâng cao chất lượng điều trị bằng Y học cổ truyền. Chuyến đi Hà Giang không chỉ giúp tôi có thêm dữ liệu thực tế, mà quan trọng hơn là củng cố sự chắc chắn trong việc lựa chọn và sử dụng dược liệu cho người bệnh. Đó cũng là cơ sở để tôi tiếp tục kiên định với hướng đi đã chọn: Làm nghề một cách thận trọng, có kiểm chứng và có trách nhiệm đến cùng với từng thang thuốc được kê ra.