Barrett Thực Quản: Triệu Chứng, Biến Chứng Và Điều Trị Hiệu Quả

Bà con thân mến, trong nhiều năm làm nghề, tôi gặp không ít người bị trào ngược kéo dài mà vẫn nghĩ “chắc chỉ là dạ dày khó ở”. Đến khi nội soi mới biết niêm mạc thực quản đã thay đổi theo kiểu Barrett thực quản. Đây là một tình trạng không phải lúc nào cũng gây đau dữ dội, nhưng lại âm thầm tích lũy rủi ro nếu mình lơ là.

Theo Tây y, Barrett thực quản là hiện tượng lớp niêm mạc lót ở đoạn dưới thực quản bị biến đổi do tiếp xúc lâu ngày với acid và dịch tiêu hóa trào lên. Theo Đông y, tình trạng này thường đi kèm “vị khí nghịch”, tỳ vị mất điều hòa, khí đi ngược chiều khiến vùng ngực – thượng vị bị kích thích dai dẳng.

Ở Việt Nam, trào ngược dạ dày – thực quản ngày càng gặp nhiều do nhịp sống gấp, bữa ăn thất thường, căng thẳng kéo dài và thói quen ăn tối muộn. Vì vậy, Barrett thực quản cũng được phát hiện nhiều hơn nhờ tầm soát nội soi, nhất là ở những bà con đã trào ngược nhiều năm.

Triệu chứng Barrett thực quản

Điều bà con cần hiểu kỹ là Barrett thực quản không phải lúc nào cũng có “một bộ triệu chứng riêng” thật rành rọt. Phần lớn biểu hiện đến từ trào ngược dạ dày – thực quản kéo dài, kèm một số dấu hiệu gợi ý tổn thương niêm mạc thực quản nặng hơn. Tôi chia theo mức độ để bà con dễ tự nhận diện và chủ động hơn.

Triệu chứng nhẹ

• Ợ hơi, ợ chua thoáng qua, thường xuất hiện sau ăn no hoặc sau khi nằm xuống.
• Cảm giác nóng rát sau xương ức mức độ nhẹ, có thể tự hết, nên dễ bị bỏ qua.
• Đầy bụng, chậm tiêu, dễ nhầm với rối loạn tiêu hóa thông thường.
• Họng vướng nhẹ, khô họng vào buổi sáng, đôi khi khàn tiếng nhẹ.

Triệu chứng trung bình

• Ợ nóng, nóng rát ngực xảy ra thường xuyên hơn, đặc biệt về chiều tối hoặc ban đêm.
• Cảm giác trào ngược lên cổ họng, đắng miệng, khó chịu sau bữa ăn nhiều dầu mỡ hoặc khi căng thẳng.
• Ho khan dai dẳng, khàn tiếng tái diễn, dễ nhầm bệnh tai mũi họng.
• Nuốt vướng, cảm giác “mắc nghẹn” nhẹ ở ngực, nhất là khi ăn vội hoặc ăn đồ khô.

Triệu chứng nặng

• Khó nuốt rõ rệt, đau khi nuốt, cảm giác thức ăn đi xuống chậm.
• Đau tức ngực kéo dài, có thể tăng sau ăn, kèm nóng rát nặng vùng sau xương ức.
• Sụt cân không chủ ý, ăn uống kém vì sợ đau hoặc sợ trào ngược.
• Nôn ói, có thể nôn ra dịch lẫn máu hoặc đi ngoài phân đen (gợi ý xuất huyết tiêu hóa).

Với nhóm triệu chứng nặng, bà con nên đi khám sớm để đánh giá tổn thương và theo dõi đúng lộ trình; bà con có thể chủ động thăm khám tại Khám và chữa bệnh Y học cổ truyền và nếu cần hỏi đáp kỹ hơn theo tình trạng riêng, bà con vui lòng liên hệ 0904.778.682 để tôi tư vấn.

Nỗi lo và biến chứng của Barrett thực quản

Điều khiến bà con lo nhất không chỉ là cảm giác ợ nóng khó chịu, mà là nguy cơ tiến triển theo thời gian. Barrett thực quản được coi là một tình trạng cần theo dõi vì có thể tăng nguy cơ loạn sản và ung thư biểu mô tuyến thực quản ở một số trường hợp. Ngoài ra, trào ngược lâu ngày còn có thể gây viêm loét thực quản mạn tính, hẹp thực quản dẫn đến nuốt nghẹn, và làm chất lượng giấc ngủ suy giảm vì triệu chứng bùng lên ban đêm. Tâm lý lo âu, ăn uống kiêng khem cực đoan lại dễ khiến cơ thể suy nhược và bệnh dai dẳng hơn.

Nguyên nhân và cơ chế hình thành Barrett thực quản

Theo Tây y

Nền tảng phổ biến nhất của Barrett thực quản là trào ngược dạ dày – thực quản kéo dài. Khi dịch vị, acid và đôi khi có cả dịch mật trào lên thực quản lặp đi lặp lại, niêm mạc thực quản bị kích thích, viêm và tổn thương. Cơ thể có xu hướng “tự thích nghi” bằng cách biến đổi loại tế bào niêm mạc theo kiểu chịu được môi trường acid tốt hơn. Sự biến đổi này là Barrett thực quản. Một số yếu tố làm trào ngược nặng hơn gồm áp lực trong ổ bụng tăng (thừa cân, béo bụng), thoát vị hoành, ăn tối muộn, nằm ngay sau ăn, hút thuốc, rượu bia và căng thẳng kéo dài.

Theo Đông y

Trong cách nhìn của Đông y, tình trạng trào ngược và tổn thương vùng thực quản thường liên quan sự mất điều hòa giữa tỳ – vị – can. Khi tỳ vị suy yếu, vận hóa kém, thức ăn đình trệ sinh đầy tức; khi can khí uất, khí cơ không thông, dễ “đẩy” vị khí đi ngược lên trên; lâu ngày sinh nghịch, gây ợ hơi, ợ chua, tức ngực, vướng họng. Tôi hay ví von với bà con thế này: tỳ như “người mẹ” lo chuyện tiêu hóa nuôi dưỡng, vị như “người con” làm việc co bóp tiếp nhận; còn can như “người chỉ huy” điều phối nhịp nhàng. Chỉ cần người chỉ huy căng thẳng quá, hoặc người mẹ suy mệt, thì cả nhà rối lên, khí đi ngược chiều và khó chịu cứ quay lại.

Phương pháp điều trị Barrett thực quản

Điều trị theo Tây y

Với Barrett thực quản, mục tiêu của Tây y thường gồm: kiểm soát trào ngược để giảm triệu chứng, giúp niêm mạc bớt bị kích thích; làm lành tổn thương viêm thực quản nếu có; và theo dõi định kỳ để phát hiện sớm loạn sản. Thực hành lâm sàng thường dùng các nhóm thuốc giảm tiết acid (đặc biệt nhóm ức chế bơm proton), thuốc trung hòa acid, hoặc các thuốc hỗ trợ phù hợp từng trường hợp. Với trường hợp có dấu hiệu loạn sản, nguy cơ cao hoặc biến chứng, bác sĩ có thể cân nhắc can thiệp nội soi chuyên sâu hoặc phẫu thuật chống trào ngược khi có chỉ định.

Ưu điểm của Tây y là kiểm soát triệu chứng nhanh, có hướng theo dõi bằng nội soi và mô học rõ ràng, đặc biệt hữu ích khi cần tầm soát loạn sản. Nhược điểm là nhiều bà con phải dùng thuốc kéo dài, dễ tái phát khi ngưng nếu lối sống chưa điều chỉnh; một số người có thể gặp tác dụng không mong muốn khi dùng thuốc lâu ngày hoặc dùng không đúng cách, và không phải trường hợp nào cũng đạt kiểm soát tối ưu nếu yếu tố sinh hoạt vẫn “kéo bệnh xuống lại”.

Điều trị theo Đông y (vai trò hỗ trợ, theo dõi dài hạn)

Đông y không thay thế chẩn đoán và theo dõi nội soi trong Barrett thực quản, nhưng có thể là hướng hỗ trợ tốt cho bà con ở chỗ: cải thiện nền tảng tỳ vị, giảm khuynh hướng vị khí nghịch, giúp cơ thể dễ chịu hơn và ổn định lâu dài khi đi cùng điều chỉnh ăn uống, sinh hoạt.

Trong thực hành của tôi, với nhóm bà con có trào ngược kéo dài kèm biểu hiện vướng họng, tức ngực, đầy bụng, ngủ kém, tôi thường ưu tiên hướng điều hòa tỳ vị và giúp “đường khí đi đúng chiều”, đồng thời làm dịu vùng niêm mạc bị kích thích. Bà con lưu ý, Đông y đi theo nguyên tắc cá thể hóa, nghĩa là cùng một chẩn đoán, mỗi người vẫn cần được thăm khám để gia giảm phù hợp.

Chăm sóc và phòng ngừa Barrett thực quản

Barrett thực quản là câu chuyện của “đường dài”, nên chăm sóc và phòng ngừa quyết định rất nhiều đến việc bệnh có ổn định hay không. Tôi gợi ý bà con đi theo 3 trụ: ăn uống, sinh hoạt và vận động kèm tâm lý.

Ăn uống

• Chia nhỏ bữa ăn, tránh ăn quá no; ăn chậm, nhai kỹ để giảm áp lực lên dạ dày.
• Hạn chế thực phẩm dễ kích thích trào ngược: đồ chiên rán nhiều dầu, quá cay, quá chua, nước có gas, cà phê, rượu bia.
• Tránh ăn sát giờ ngủ; bữa tối nên sớm và nhẹ hơn bữa trưa.
• Ưu tiên thức ăn mềm, ấm, dễ tiêu; quan sát cơ thể để nhận ra nhóm thức ăn làm mình trào ngược tăng.

Sinh hoạt

• Không nằm ngay sau ăn; nếu cần nghỉ, bà con ngồi tựa lưng hoặc đi lại nhẹ nhàng.
• Nâng cao đầu giường khi ngủ để giảm trào ngược về đêm.
• Duy trì cân nặng hợp lý; béo bụng làm tăng áp lực ổ bụng và dễ đẩy dịch vị đi ngược.
• Tránh mặc quần áo quá chật vùng bụng, đặc biệt sau ăn.
• Nếu đang dùng thuốc điều trị trào ngược, bà con nên dùng đúng hướng dẫn và tái khám đúng hẹn để theo dõi Barrett theo lộ trình.

Vận động và tâm lý

• Chọn vận động vừa sức, đều đặn: đi bộ nhẹ, đạp xe chậm, yoga nhẹ nhàng; tránh tập gắng sức ngay sau ăn.
• Rèn thói quen thở chậm, thở sâu; nhiều bà con thấy trào ngược bùng lên rõ khi căng thẳng hoặc thiếu ngủ.
• Giữ tinh thần ổn định: can khí uất thì vị khí dễ nghịch; khi mình bình tâm, dạ dày cũng “dễ ở” hơn.

Tôi hiểu Barrett thực quản khiến bà con lo, nhưng bà con đừng để nỗi lo làm mình kiệt sức. Điều quan trọng là mình nắm đúng bản chất bệnh, kiểm soát trào ngược bền bỉ, theo dõi định kỳ và chăm sóc lối sống một cách khoa học. Khi bà con cần người đồng hành để nhìn bệnh bằng cả Đông y lẫn Tây y, bà con cứ mạnh dạn liên hệ 0904.778.682, tôi luôn sẵn lòng cùng bà con đi đường dài cho nhẹ nhàng và vững vàng hơn.